Hamur yetkisi nedir ?

Hamur Yetkisi Nedir? Ekmekten Daha Fazlasını Anlatan Bir Kavram

Kimi zaman sabah kahvesinin yanında sıcacık bir simit yerken, kimi zaman fırından yeni çıkmış ekmeğin kokusuna kapılırız. Ancak bu basit görünen sofralık mucizenin ardında, oldukça derin bir hukuki ve ekonomik kavram yatar: hamur yetkisi. Peki, bu terim aslında ne anlama geliyor? Gelin, birlikte hem hikâyesine hem de günümüzdeki etkilerine bakalım.

Bir Fırın Hikayesiyle Başlayalım

Bir zamanlar küçük bir kasabada yaşayan Ayşe Hanım, evinin mutfağında kendi elleriyle hazırladığı ekmekleri komşularına satmaya başlamıştı. Ancak işler büyüyüp daha fazla üretim yapmaya başladığında, belediye ona “hamur yetkisi”nden bahsetti. Ayşe şaşırdı: “Hamur yapıyorum ama yetkisi mi olurmuş?” diye sordu. İşte bu anekdot, aslında birçok kişinin bilmediği ama her gün hayatına dokunan bir konuyu özetliyor.

Hamur Yetkisi Nedir?

Hamur yetkisi, imar hukukunda yer alan bir kavramdır. En basit haliyle, bir bölgedeki arsa ve arazilerin yeniden düzenlenmesi sürecinde, bu taşınmazların belirli bir kısmının kamu hizmetleri (örneğin park, yol, okul, yeşil alan gibi) için belediyeye bedelsiz devredilmesi yetkisini ifade eder.

Bu kavram, Türk İmar Kanunu’nun 18. maddesinde düzenlenmiştir. Belediyeler veya ilgili kurumlar, bir bölgenin planlı gelişimi için hamur kuralı uygulayabilir. Bu durumda, tüm arsa sahiplerinin taşınmazları “hamur gibi yoğrularak” eşit ve adil biçimde yeniden dağıtılır. İşte “hamur yetkisi” de buradan gelir: Herkesin hakkı yeniden, ortak bir düzen içinde paylaştırılır.

Verilerle Hamur Yetkisinin Etkisi

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 2023 verilerine göre, Türkiye genelinde imar uygulaması yapılan bölgelerde ortalama arsa düzenleme oranı %35 civarındadır. Yani, imar planı yapılan her 1000 metrekarelik taşınmazın yaklaşık 350 metrekaresi kamu hizmetleri için ayrılmaktadır.

Bu oran, hem şehirlerin yaşanabilirliğini artırmak hem de altyapı hizmetlerini planlı hale getirmek açısından oldukça önemlidir. Ancak bu süreçte bireylerin haklarının korunması da hassas bir konudur. Bu nedenle “hamur yetkisi”, yalnızca bir idari uygulama değil, aynı zamanda adalet ve denge meselesidir.

Gerçek Hayattan Bir Örnek: Konya’nın Dönüşümü

Konya’nın Meram ilçesinde 2019 yılında yapılan bir imar düzenlemesi sırasında, 450 parsel birleştirilip yeniden dağıtıldı. Başlangıçta bazı vatandaşlar “arsa kaybı” yaşadıklarını düşündüler. Ancak yeni düzenleme sayesinde bölgeye 3 yeni park, 2 okul ve modern bir yol ağı kazandırıldı. Bugün o mahallede emlak değerleri %40 oranında artmış durumda.

Bu örnek, hamur yetkisinin yalnızca hukuki değil, toplumsal fayda yaratan bir araç olduğunu da gösteriyor. Planlama doğru yapıldığında, bireysel haklarla kamu yararı arasında güçlü bir köprü kurulabiliyor.

Hamur Yetkisi Neden Önemlidir?

Şehirlerin planlı gelişimini sağlar.

Altyapı ve sosyal donatı alanlarının oluşmasına imkân tanır.

Mülkiyet hakkını korurken kamu yararını da gözetir.

Uzun vadede bölgesel değer artışı yaratır.

Bu nedenlerle, hamur yetkisi hem şehircilik hem de mülkiyet hukuku açısından vazgeçilmez bir düzenleme aracıdır.

Sonuç: Eşitlik Hamurda Saklıdır

Hamur yetkisi, adeta toplumsal yaşamın da hamurunu yoğurur. Her bireyin hakkını korurken, ortak alanlarda birlikte yaşamın temelini oluşturur. Ayşe Hanım’ın fırınında pişen ekmek nasıl mahalleye kokusuyla birlik getiriyorsa, doğru uygulanan hamur yetkisi de şehirlerin düzenine, adaletine ve huzuruna katkı sağlar.

Peki sizce, şehir planlamasında bireysel hak mı yoksa kamu yararı mı öncelikli olmalı? Ya da her ikisi bir arada nasıl dengelenebilir?

Yorumlarda düşüncelerinizi paylaşın, birlikte konuşalım; çünkü bu şehir hepimizin!