Bugün Turevteknik olarak BİM’in sahipleri nereli hakkında merak edilenleri açıklığa kavuşturuyoruz.
BİM’in Sahipleri Nereli? Türkiye’nin En Büyük Perakende Markalarından Birinin Kökenlerine Yolculuk
Bir marketin kapısından içeri girdiğimizde çoğu zaman raflardaki ürünlere, fiyat etiketlerine ya da kampanyalara bakarız. Ancak bazen insanın aklına farklı bir soru gelir: “Her gün alışveriş yaptığımız bu büyük markaların arkasında kimler var, nereden geliyorlar, nasıl bir hikâyeden doğdular?” Mahalledeki BİM şubesine girerken belki bir öğrenci, belki emekli maaşıyla geçinen biri, belki de yoğun bir iş gününün ardından alışveriş yapan bir çalışan aynı merakı hissedebilir.
BİM’in sahipleri nereli? sorusu da tam olarak bu meraktan doğuyor. Türkiye’de milyonlarca kişinin alışveriş alışkanlığında önemli bir yere sahip olan BİM’in kuruluş hikâyesi, yalnızca bir şirketin büyüme öyküsü değildir. Aynı zamanda Türkiye’de ekonomik dönüşümün, organize perakendenin gelişiminin ve girişimcilik kültürünün de bir yansımasıdır.
Peki BİM’in kurucuları kimdir? Sahipleri hangi şehirlerden gelmektedir? Şirketin arkasındaki isimlerin geçmişi ve Türkiye ekonomisindeki yeri nedir?
BİM’in kuruluş hikâyesi: Küçük fiyat, büyük hedef
BİM Birleşik Mağazalar A.Ş., 1995 yılında Türkiye’de faaliyet göstermeye başladı. Şirketin temel amacı, tüketicilere düşük fiyatlı ve temel ihtiyaç ürünlerini kolay ulaşılabilir şekilde sunmaktı.
BİM’in kuruluş modeli, dünyada özellikle Almanya merkezli indirim marketleriyle (discount retail) yaygınlaşan bir anlayışa dayanıyordu. Az sayıda ürün çeşidi, yüksek satış hacmi, düşük operasyon maliyeti ve geniş mağaza ağı bu modelin temelini oluşturuyordu.
Kuruluş döneminde Türkiye’de süpermarket kültürü henüz bugünkü kadar gelişmiş değildi. Geleneksel bakkallar ve küçük marketler hâkim durumdaydı. BİM’in ortaya çıkışı, perakende sektöründe yeni bir dönemin başlangıcı oldu.
Şirketin kuruluşunda yer alan önemli isimler arasında:
Latif Topbaş
Cüneyt Zapsu
Mustafa Latif Topbaş çevresindeki yatırımcı grupları
öne çıkmaktadır.
Bu isimlerin ortak noktası, Türkiye’de ticaret ve yatırım alanında uzun yıllardır faaliyet gösteren ailelerden ve iş çevrelerinden gelmeleridir.
Peki bir şirketin başarısını yalnızca kurucularının geçmişi mi belirler, yoksa doğru zamanda doğru ekonomik modeli yakalamak mı daha önemlidir?
BİM’in sahipleri nereli?
BİM’in sahipleri nereli? sorusunun cevabı tek bir şehirle sınırlı değildir. Çünkü BİM’in ortaklık yapısı zaman içinde değişmiş, şirket halka açılmış ve çok sayıda yatırımcının dahil olduğu büyük bir yapıya dönüşmüştür.
Ancak şirketin kuruluş dönemindeki en önemli isimlerden biri olan Latif Topbaş, Türkiye’de özellikle İstanbul merkezli iş dünyasında tanınan bir isimdir.
Latif Topbaş’ın kökenleri
Latif Topbaş, Türkiye’nin köklü ticaret ailelerinden birinden gelmektedir. Topbaş ailesi özellikle gıda, perakende ve yatırım alanlarında faaliyet göstermiştir.
Ailenin ticari geçmişi İstanbul’a dayansa da Türkiye’de birçok büyük aile şirketinde olduğu gibi kökenleri farklı bölgesel bağlantılara uzanan geniş bir ticaret ağı bulunmaktadır.
Topbaş ailesi, Türkiye’de özellikle:
gıda sektörü,
perakende,
enerji yatırımları,
gayrimenkul
gibi alanlarda faaliyet göstermiştir.
Latif Topbaş’ın iş hayatındaki yükselişi, Türkiye’de 1980 sonrası gelişen özel sektör ekonomisiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Bir girişimcinin nereli olduğu kadar, hangi ekonomik ortamda yetiştiği de önemlidir. Sizce büyük şirketleri ortaya çıkaran şey aile geçmişi mi, yoksa dönemin sunduğu fırsatlar mı?
BİM’in kurucu ortaklarından Cüneyt Zapsu kimdir?
BİM denildiğinde adı geçen önemli kişilerden biri de Cüneyt Zapsu’dur.
Zapsu ailesi de Türkiye’de ticaret geçmişi olan ailelerden biridir. Cüneyt Zapsu, İstanbul doğumlu bir iş insanıdır ve özellikle gıda sektörü ile perakende yatırımlarıyla tanınmıştır.
BİM’in kuruluş sürecinde farklı iş çevrelerinden gelen girişimcilerin bir araya gelmesi dikkat çekicidir. Burada önemli olan nokta şudur: BİM tek bir kişinin kurduğu küçük bir işletme olarak değil, profesyonel yönetim anlayışıyla büyümeyi hedefleyen bir yatırım modeliyle ortaya çıkmıştır.
Bu yaklaşım, Türkiye’de aile şirketlerinden kurumsal şirketlere geçiş sürecinin de örneklerinden biridir.
BİM’in büyümesinde Türkiye ekonomisinin etkisi
BİM’in hikâyesini anlamak için yalnızca sahiplerinin kim olduğuna bakmak yeterli değildir. Şirketin büyümesi, Türkiye’nin ekonomik değişimleriyle yakından bağlantılıdır.
1990’lı yıllarda Türkiye’de:
şehirleşme hızlandı,
tüketici alışkanlıkları değişti,
büyük şehirlerde hızlı alışveriş ihtiyacı arttı,
düşük fiyatlı ürünlere olan talep yükseldi.
Bu ortam, indirim marketlerinin gelişmesi için uygun bir zemin oluşturdu.
Akademik çalışmalar, gelişmekte olan ülkelerde modern perakende zincirlerinin yaygınlaşmasının tüketici davranışlarını değiştirdiğini göstermektedir.
Kaynak:
Reardon, T. & Berdegué, J. (2002). “The Rapid Rise of Supermarkets in Latin America: Challenges and Opportunities for Development.”
Bu araştırma her ne kadar Latin Amerika üzerine yoğunlaşsa da gelişmekte olan ekonomilerde organize perakendenin nasıl büyüdüğünü anlamak açısından önemli bir çerçeve sunmaktadır.
Bir market zincirinin başarısı aslında sadece ürün satmak değildir; toplumun alışveriş alışkanlığını değiştirmektir.
BİM bugün kimin?
Günümüzde BİM, halka açık bir şirkettir. Yani şirketin hisseleri yalnızca kurucu ailelere ait değildir.
BİM hisseleri Türkiye’de borsada işlem görmektedir ve çok sayıda yerli-yabancı yatırımcı şirket ortağı konumundadır.
Kaynak:
Borsa İstanbul – BİM Birleşik Mağazalar A.Ş. bilgileri
Şirketin ortaklık yapısı zaman içinde değişmiştir. Bu nedenle “BİM’in sahibi şu kişidir” şeklinde tek bir cevap vermek günümüz şirket yapısını tam olarak açıklamaz.
Bugün BİM:
binlerce mağazaya,
on binlerce çalışana,
geniş tedarik ağına
sahip büyük bir perakende kuruluşudur.
Bir şirket büyüdükçe sahibi kavramı da değişir. İlk kurucuların vizyonu devam ederken, şirket artık çok daha geniş bir ekonomik yapının parçası hâline gelir.
BİM’in sahibi olmak ne anlama geliyor?
Bir şirketin sahibini araştırırken çoğu zaman aklımıza servet, yatırım ve güç gelir. Ancak büyük şirketlerin arkasında aynı zamanda ekonomik sorumluluk da bulunur.
BİM gibi milyonlarca tüketiciye ulaşan şirketler:
üreticileri etkiler,
istihdam yaratır,
fiyat politikalarıyla piyasayı etkiler,
tüketici alışkanlıklarını şekillendirir.
Bu nedenle BİM’in sahipleri nereli sorusu aslında daha geniş bir soruya dönüşür:
“Türkiye’de büyük ekonomik yapılar nasıl ortaya çıkıyor?”
BİM hakkında günümüzdeki tartışmalar
BİM, Türkiye’nin en bilinen şirketlerinden biri olduğu için zaman zaman çeşitli tartışmaların da merkezinde yer alır.
Fiyat politikaları ve enflasyon tartışmaları
Türkiye’de özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde zincir marketlerin fiyatlar üzerindeki etkisi sıkça tartışılmıştır.
Ekonomi uzmanları genellikle fiyat oluşumunda:
üretim maliyetleri,
enerji fiyatları,
lojistik giderleri,
döviz hareketleri,
arz-talep dengesi
gibi birçok faktörün etkili olduğunu belirtmektedir.
Kaynak:
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası – Enflasyon Raporları
Bir market zinciri milyonlarca kişiye ulaştığında, toplumun ekonomik gündeminden bağımsız kalabilir mi?
BİM’in başarısının arkasındaki temel faktörler
BİM’in uzun yıllar büyümesini sağlayan bazı temel stratejiler bulunmaktadır:
1. Düşük maliyet modeli
Şirket gereksiz operasyon giderlerini azaltarak düşük fiyat stratejisi uyguladı.
2. Sınırlı ürün çeşidi
Geleneksel süpermarketlerin aksine çok geniş ürün yelpazesi yerine hızlı satan temel ürünlere odaklandı.
3. Yaygın mağaza ağı
Küçük mahallelere kadar ulaşan mağaza modeli tüketiciyle güçlü bağ kurulmasını sağladı.
4. Tüketici alışkanlıklarını doğru okumak
Türkiye’de fiyat hassasiyeti yüksek olan geniş bir tüketici kitlesine hitap etti.
Sonuç: BİM’in sahipleri nereli sorusunun ardındaki gerçek hikâye
BİM’in sahipleri nereli? sorusunun cevabı yalnızca bir şehir veya aile adı değildir. Bu soru, Türkiye’de ticaret kültürünün, girişimciliğin ve ekonomik dönüşümün hikâyesine açılan bir kapıdır.
BİM’in kuruluşunda İstanbul merkezli iş insanlarının önemli rolü bulunurken, şirket bugün çok ortaklı, halka açık ve milyonlarca tüketiciye hizmet veren büyük bir ekonomik yapıya dönüşmüştür.
Bir market zincirinin raflarında gördüğümüz ürünlerin arkasında aslında yıllar süren planlama, yatırım kararları ve toplumsal değişimler vardır.
Belki de alışveriş yaparken kendimize şu soruyu sormak gerekir:
Bir markanın nereden geldiğini bilmek, onun bugün hayatımızdaki yerini daha iyi anlamamızı sağlar mı? Yoksa asıl önemli olan, geçmişinden çok gelecekte nasıl bir rol oynayacağı mıdır?